GÁNH NẶNG TRÊN VAI


Có những người bước vào chính trị để t́m danh tiếng. Có những người bước vào Nhà Trắng để tận hưởng quyền lực. Nhưng cũng có những người bước vào đó như bước vào chiến trường — biết trước sẽ bị tấn công, bị bôi nhọ, bị phản bội, … nhưng vẫn đi vào.

Donald Trump là một con người như vậy.

Dù yêu hay ghét ông, có một điều rất khó phủ nhận: ít có tổng thống nào của nước Mỹ hiện đại phải mang trên vai một sức nặng lớn như ông. Từ ngày đầu tiên bước xuống chiếc thang cuốn vàng ở Trump Tower để tuyên bố tranh cử, ông gần như chưa từng có một ngày yên ổn. Điều đặc biệt là “gánh nặng” ấy không chỉ đến từ các đối thủ chính trị bên ngoài, mà c̣n đến từ truyền thông, giới tài phiệt, bộ máy quan liêu lâu năm, những cuộc điều tra bất tận, các vụ kiện, các phiên điều trần, những lời cáo buộc nối tiếp nhau, và thậm chí cả những lần đối mặt trực tiếp với nguy hiểm đến tính mạng.

Nhưng có lẽ điều khiến hàng triệu người Mỹ vẫn đi theo ông không phải v́ họ nghĩ ông hoàn hảo. Mà bởi họ nh́n thấy ở ông một thứ ngày càng hiếm trong chính trị hiện đại: một người dám đánh đổi danh tiếng, tài sản và sự an toàn cá nhân để đối đầu với cả hệ thống.

Trump không bước vào chính trị như một chính trị gia truyền thống. Ông bước vào như một doanh nhân đă đạt tới đỉnh cao vật chất. Ông có máy bay riêng, có khách sạn, có sân golf, có thương hiệu phủ khắp thế giới. Ông không cần chiếc ghế tổng thống để giàu hơn. Trái lại, từ khi bước vào chính trường, tài sản, công việc kinh doanh và cả cuộc sống cá nhân của ông liên tục bị đặt dưới kính hiển vi. Gia đ́nh ông bị kéo vào mọi cuộc tranh căi. Bạn bè quay lưng. Các tập đoàn từng hợp tác bắt đầu né tránh. Nhưng ông vẫn không dừng lại.

Và chính điều đó khiến nhiều người Mỹ lao động b́nh thường nh́n ông như một biểu tượng của sự phản kháng.

Bởi sâu bên trong nước Mỹ nhiều năm qua tồn tại một cảm giác âm ỉ: người dân thường cảm thấy họ đang bị bỏ quên. Những nhà máy đóng cửa. Những thị trấn công nghiệp suy tàn. Công việc bị chuyển ra nước ngoài. Biên giới lỏng lẻo. Giá trị truyền thống bị chế giễu. Trong khi đó tầng lớp tinh hoa ở Washington vẫn sống tốt, Phố Wall vẫn kiếm tiền, c̣n truyền thông th́ nói với họ rằng mọi thứ đang ổn.

Rồi Trump xuất hiện và nói một câu đơn giản: “Make America Great Again.”

Nhiều người cười nhạo khẩu hiệu đó. Nhưng với hàng triệu người Mỹ, nó không chỉ là một slogan. Nó giống như một tiếng thở dài được nói ra thành lời.

Trump hiểu một điều mà rất nhiều chính trị gia không hiểu: người dân không chỉ cần tiền. Họ cần cảm giác được tôn trọng. Một người công nhân mất việc không chỉ mất thu nhập. Anh ta mất ḷng tự trọng. Một người cha không thể nuôi nổi gia đ́nh không chỉ bị áp lực tài chính, mà c̣n cảm thấy ḿnh thất bại. Và Trump nói với họ rằng nước Mỹ đă quên họ quá lâu.

Đó là lư do ông tập trung vào tầng lớp lao động sản xuất ngay từ đầu nhiệm kỳ.

Một trong những chính sách nổi bật nhất của Trump là chiến tranh thương mại với Trung Quốc. Nhiều người chỉ nh́n nó như một cuộc áp thuế. Nhưng sâu hơn, đó là một cuộc chiến nhằm kéo lại năng lực sản xuất cho nước Mỹ. Trong nhiều thập kỷ, các công ty Mỹ mang nhà máy sang nước ngoài để tận dụng lao động rẻ. Điều đó giúp hàng hóa rẻ hơn, nhưng đổi lại là những thành phố công nghiệp của Mỹ chết dần.

Trump nh́n thấy nguy cơ lớn hơn: một siêu cường mà không c̣n khả năng sản xuất th́ cuối cùng sẽ phụ thuộc.

Ông áp thuế lên hàng trăm tỷ USD hàng hóa Trung Quốc, gây áp lực để các công ty quay lại Mỹ, tái đàm phán các hiệp định thương mại mà ông cho là bất công. Người ta chỉ trích ông gây căng thẳng toàn cầu, nhưng nhiều người Mỹ lần đầu tiên cảm thấy có một tổng thống sẵn sàng đặt lợi ích công nhân Mỹ lên trước lợi ích của các tập đoàn đa quốc gia.

Rồi đến vấn đề biên giới.

Trong mắt nhiều người, bức tường biên giới chỉ là biểu tượng chính trị. Nhưng với Trump, đó là vấn đề chủ quyền quốc gia. Ông tin rằng một đất nước không thể mạnh nếu không kiểm soát được ai đi vào lănh thổ của ḿnh. Ông siết nhập cư bất hợp pháp, tăng cường an ninh biên giới, gây áp lực với Mexico và thúc đẩy các chính sách trục xuất mạnh tay hơn.

Điều này khiến ông bị chỉ trích dữ dội. Truyền thông mô tả ông như một người vô cảm. Nhưng những người ủng hộ ông nh́n khác. Họ cho rằng Trump đang nói ra điều mà nhiều chính trị gia sợ nói: rằng nhập cư không kiểm soát có thể tạo áp lực lên việc làm, an sinh xă hội và an ninh quốc gia.

Một tổng thống b́nh thường có thể sẽ mềm mỏng hơn để được yêu mến. Trump th́ không. Ông chấp nhận bị ghét để theo đuổi điều ông tin là đúng.

Đó cũng là lư do ông liên tục đối đầu với truyền thông.

Trong lịch sử hiện đại Mỹ, rất ít tổng thống công khai chiến đấu với các hăng tin lớn như Trump. Ông gọi họ là “fake news”, công kích trực diện các đài truyền h́nh, các tờ báo lớn và cáo buộc họ thao túng dư luận. Với nhiều người, điều này là nguy hiểm. Nhưng với những người ủng hộ ông, Trump đang làm điều mà họ luôn muốn thấy: một người dám đối đầu với giới truyền thông mà họ cho rằng đă quá thiên lệch.

Điều đáng nói là càng bị tấn công, Trump càng không lùi.

Từ cuộc điều tra Nga, các phiên điều trần, hai lần bị luận tội, hàng loạt vụ kiện dân sự và h́nh sự, cho đến vô số bê bối truyền thông… gần như chưa có tổng thống nào trong lịch sử Mỹ phải đối mặt với áp lực dồn dập như vậy. Nhưng thay v́ biến mất khỏi chính trường, ông biến mỗi đ̣n tấn công thành nhiên liệu để quay lại mạnh hơn.

Và chính điều đó tạo nên h́nh ảnh “gánh nặng trên vai”.

Một người liên tục bị kéo xuống nhưng vẫn đứng dậy.

Một người bị bao quanh bởi tranh căi nhưng vẫn tiếp tục chiến đấu.

Một người biết rằng mỗi phát ngôn của ḿnh sẽ bị mổ xẻ, nhưng vẫn nói.

Đó là lư do tại sao sau tất cả, Trump không c̣n đơn thuần là một chính trị gia. Với nhiều người, ông trở thành biểu tượng cho cuộc chiến giữa dân thường và hệ thống quyền lực cũ.
Trong chính sách đối ngoại, Trump cũng khác biệt rơ rệt.

Ông thường xuyên chỉ trích NATO, yêu cầu các đồng minh phải chi nhiều tiền hơn cho quốc pḥng thay v́ phụ thuộc vào Mỹ. Nhiều lănh đạo châu Âu khó chịu với ông, nhưng Trump nh́n vấn đề theo góc độ thực dụng: tại sao người đóng thuế Mỹ phải gánh quá nhiều chi phí cho an ninh toàn cầu trong khi các quốc gia giàu có khác không đóng góp tương xứng?

Ông cũng trở thành tổng thống đầu tiên trong nhiều thập kỷ không khởi động một cuộc chiến tranh lớn mới ở nước ngoài trong nhiệm kỳ đầu tiên. Trong bối cảnh nước Mỹ đă quá mệt mỏi sau Afghanistan và Iraq, điều này giúp ông ghi điểm với nhiều cử tri.

Trump thích đàm phán từ vị thế sức mạnh. Ông gặp Kim Jong Un, gây áp lực tối đa lên Iran, thúc đẩy Hiệp định Abraham giữa Israel và một số quốc gia Arab — một bước đi mà nhiều chuyên gia từng nghĩ là khó xảy ra.

Ngay cả những người không thích tính cách của ông cũng phải thừa nhận rằng Trump đă làm rung chuyển trật tự chính trị cũ.

Ông phá vỡ cách nói chuyện “đúng chuẩn chính trị”. Ông dùng mạng xă hội như vũ khí trực tiếp với công chúng. Ông nói chuyện như một doanh nhân hơn là một chính trị gia. Đôi khi thô ráp, đôi khi bốc đồng, đôi khi gây tranh căi… nhưng lại khiến nhiều người cảm thấy “thật”.

Đó là điều khiến Trump khác biệt.

Người ta có thể không đồng ư với ông, nhưng rất khó nói rằng ông giả tạo.

Và rồi c̣n một điều nữa — ḷng kiên tŕ.

Nhiều người nghĩ sau thất bại năm 2020, Trump sẽ biến mất như nhiều chính trị gia khác. Nhưng ông không rời sân khấu. Ông tiếp tục vận động, tiếp tục đối đầu với hàng loạt vụ kiện, tiếp tục xuất hiện trước công chúng. Với những người ủng hộ ông, đó là bằng chứng cho thấy ông thật sự tin vào điều ḿnh làm.

Có lẽ chính v́ vậy mà mỗi lần ông xuất hiện, đám đông vẫn hô vang tên ông như một phong trào hơn là một chiến dịch tranh cử thông thường.

Bởi với họ, Trump không chỉ đại diện cho một đảng phái. Ông đại diện cho cảm giác rằng nước Mỹ từng mạnh mẽ hơn, tự tin hơn, và dám đặt lợi ích của ḿnh lên hàng đầu hơn.

Nhưng gánh nặng lớn nhất trên vai Trump có lẽ không phải là các vụ kiện hay truyền thông.

Mà là kỳ vọng.

Kỳ vọng của hàng chục triệu người tin rằng ông có thể đảo ngược sự suy giảm của nước Mỹ.
Kỳ vọng của những công nhân muốn nhà máy mở cửa trở lại.
Kỳ vọng của những gia đ́nh muốn biên giới an toàn hơn.
Kỳ vọng của những người bảo thủ tin rằng các giá trị truyền thống đang bị xói ṃn.
Và kỳ vọng của những người cảm thấy họ không c̣n được lắng nghe trong chính đất nước của ḿnh.

Một tổng thống có thể kư sắc lệnh.

Một chính trị gia có thể hứa hẹn.

Nhưng để trở thành biểu tượng của một phong trào kéo dài gần một thập kỷ giữa vô số băo tố chính trị, điều đó đ̣i hỏi nhiều hơn sự khôn ngoan. Nó đ̣i hỏi sức chịu đựng.
Trump đă bước qua những cuộc điều tra mà bất kỳ chính trị gia nào khác có thể đă sụp đổ.

Ông bước qua những chiến dịch công kích chưa từng có.

Ông bước qua sự chế giễu của Hollywood, truyền thông, giới tinh hoa và cả những người từng ở cùng chiến tuyến.

Và dù người ta có đồng ư với ông hay không, vẫn có một sự thật rất khó phủ nhận:

Ông chưa bao giờ ngừng chiến đấu.

Có lẽ đó là điều khiến nhiều người xúc động khi nh́n vào h́nh ảnh của Trump hôm nay.

Không phải v́ ông hoàn hảo.

Mà v́ trong thời đại mà rất nhiều chính trị gia nói những điều an toàn để được yêu thích, Trump lại là kiểu người chấp nhận bước vào lửa.

Gánh nặng trên vai ông không chỉ là chiếc ghế tổng thống.

Đó là sức nặng của hàng triệu kỳ vọng.

Sức nặng của một nước Mỹ đang chia rẽ sâu sắc.

Sức nặng của việc bị xem là kẻ phản diện bởi một nửa đất nước và là người cứu nước bởi nửa c̣n lại.

Và có lẽ, trong lịch sử nước Mỹ hiện đại, rất ít con người từng mang trên vai một sức nặng lớn đến như vậy.

-- Ryan Phan --